Rrjeti pro-rus në Serbi, BBC: Organizatat e lidhura me Kremlinin e qeverinë serbe, po përhapin propagandë dhe ndikim

Mesazhet për “vëllazërinë” serbo-ruse, të rrënjosura në ortodoksi, luftën e përbashkët kundër nazizmit gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe kundërshtimin ndaj “kërcënimit nga Perëndimi”, vazhdojnë të shoqërojnë marrëdhëniet mes Serbisë dhe Rusisë.

Përveç mediave dhe deklaratave të zyrtarëve, këto mesazhe përhapen edhe përmes aktiviteteve të përbashkëta të organizatave serbe dhe ruse, shumë prej të cilave nuk njihen gjerësisht nga publiku.

Sipas të dhënave të Agjencisë për Regjistrat e Bizneseve në Serbi, në vend ekzistojnë dhjetëra shoqata serbo-ruse. Disa prej tyre bashkëpunojnë aktivisht me organizata nga Rusia që ndodhen nën sanksionet e Bashkimit Evropian, siç është Pravfond.

BE-ja e akuzon Pravfondin për përhapje të propagandës ruse, ndërsa organizata pretendon se ndihmon rusët jashtë atdheut. Sipas Këshillit Evropian, “puna juridike dhe analitike e Pravfondit përdoret sistematikisht për forcimin e dezinformatave kryesore të Kremlinit”, përfshirë pretendimet për “nazifikimin” e Ukrainës dhe “rusofobinë” në shtetet fqinje.=

Autoritetet ruse i kanë hedhur poshtë këto akuza. Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, deklaroi se fondi “ndihmon bashkatdhetarët që ndodhen në vështirësi” dhe se “punon ndershmërisht dhe hapur”.

Serbia, kandidate për anëtarësim në BE prej më shumë se një dekade, mbetet – krahas Bjellorusisë – e vetmja në Evropë që nuk ka vendosur sanksione ndaj Rusisë pas nisjes së pushtimit të Ukrainës në vitin 2022.

Megjithatë, gjatë vitit 2025, Beogradi është kritikuar disa herë nga Moska për eksportin e armëve drejt Ukrainës. Marrëdhëniet mes dy vendeve janë tensionuar edhe për shkak të shitjes së shumicës së aksioneve ruse në Industrinë e Naftës së Serbisë (NIS), një kompani kyçe për ekonominë serbe.

Presidenti serb Aleksandar Vuçiq është ndër liderët e rrallë evropianë që është takuar me presidentin rus Vladimir Putin pas fillimit të luftës në Ukrainë.

Sipas një analize të Qendrës për Studime Euro-Atlantike nga viti 2016, në Serbi ekzistonin 109 organizata që promovonin marrëdhëniet serbo-ruse. Mes tyre përfshihen shoqata të qytetarëve rusë, organizata joqeveritare, fondacione, parti politike dhe media.

Dhjetë vjet më vonë, situata mbetet e ngjashme, sipas të dhënave të regjistrit të APR-së.

Srdjan Cvijic nga Qendra e Beogradit për Politikë të Sigurisë thotë se këto organizata krijohen për t’i mundësuar Rusisë të ushtrojë ndikim jo vetëm ndaj pushtetit, por edhe ndaj gjithë shoqërisë serbe.

“Shohim se nuk është e nevojshme që vetë rusët të përhapin mesazhe anti-perëndimore në Serbi – këtë e bëjnë kryesisht pushteti dhe mediat nën kontrollin e tij”, tha Cvijić për BBC në gjuhën serbe.

Çfarë është Pravfond?

Pravfond u themelua në vitin 2012 me dekret të presidentit të atëhershëm rus Dmitry Medvedev, me qëllim ofrimin e ndihmës juridike dhe mbështetjes për rusët jashtë vendit.

Sipas të dhënave të publikuara, organizata kishte një buxhet prej 4.2 milionë dollarësh në vitin 2025. Hetimet e mediave ndërkombëtare tregojnë se nga viti 2012 deri në vitin 2024, Pravfond ka ndarë më shumë se 1.000 grante për organizata jashtë Rusisë.

Rrjeti investigativ OCCRP raportoi se një pjesë e këtyre fondeve janë përdorur për mbrojtjen juridike të personave të akuzuar për spiunazh, krime dhe përhapje të propagandës ruse.

Po ashtu, Pravfond ka financuar projekte mediatike dhe botime që justifikojnë pushtimin sovjetik të vendeve baltike dhe promovojnë narrativat pro-ruse.

Pravfond dhe Serbia

Pravfond bashkëpunon me Qendrën për Ndihmë Juridike për Bashkatdhetarët në Serbi dhe me Këshillin Koordinues të Bashkatdhetarëve Rusë.

Në disa tubime të organizuara në Beograd janë përmendur pretendime për “rusofobi” dhe “shkatërrimin e kulturës ruse”.

Shoqata “Naisus” nga Nishi, pjesë e këtij këshilli, merr pjesë në botimin e revistës “Slovo Juga” në gjuhën serbe dhe ruse, me mbështetje financiare nga Pravfond.

Fondacioni “Russki Mir”, i cili gjithashtu ndodhet nën sanksionet e BE-së për shkak të mbështetjes së pushtimit rus të Ukrainës, ndihmon edicionin rus të revistës.

Pravfond ka marrë pjesë edhe në organizimin e ngjarjeve në Serbi, përfshirë tryezën e rrumbullakët “Rusia, Ukraina dhe paralelet ballkanike”, ku sipas mediave ruse u tha se “Perëndimi sot po zhvillon luftë kundër Rusisë ashtu siç bëri kundër Serbisë në vitet ’90”.

Në prag të Ditës së Fitores më 9 maj 2026, ambasadori rus Aleksandar Botsan-Harchenko dhe ministrja serbe Milica Gjurgjević Stamenkovski vendosën kurora lulesh në monumentin për ushtarët e rënë sovjetikë në Beograd.

Ambasadori rus deklaroi se “Rusia dhe Serbia do të vazhdojnë bashkëpunimin në ruajtjen e kujtesës për Luftën e Dytë Botërore dhe kundërshtimin e falsifikimit të historisë”.

Qeveria serbe dhe lidhjet me Rusinë

Analizat tregojnë se aktivitetet e Pravfondit janë të fokusuara kryesisht në vendet baltike, Gjeorgji dhe Bjellorusi, ku jetojnë komunitete të mëdha ruse.

Megjithatë, analistët vlerësojnë se Serbia ka rëndësi strategjike për Moskën për shkak të qëndrimit miqësor të pushtetit dhe një pjese të madhe të opinionit publik ndaj Rusisë.

Cvijic thotë se Rusia e përdor Serbinë si “kalë Troje” në përballjen me Perëndimin, për të penguar zgjerimin e BE-së dhe proceset e integrimit në Ballkan.

Sipas sondazheve të Eurobarometrit, qytetarët në Serbi kanë nivelin më të ulët të besimit ndaj Bashkimit Evropian, ndërsa qëndrimet pozitive ndaj Rusisë mbeten të larta.

Edhe pse është kritikuar nga Brukseli, presidenti Vuçiq mori pjesë në paradën ushtarake në Moskë në vitin 2025. /Danas