Lista zgjedhore e Serbisë në Kosovë rritet për mbi 20 mijë votues – parregullsi dhe emra të përsëritur

Përpara zgjedhjeve parlamentare në Serbi, Zoran Spasić nga fshati Rabovce pranë Lipjanit në Kosovë nuk ka vendosur ende nëse do të votojë.

Ai është i regjistruar në listën serbe të votuesve, midis më shumë se 115,000 qytetarëve me adresë në Kosovë.

Krahasuar me ciklin e mëparshëm zgjedhor, numri i votuesve në Kosovë është mbi njëzet mijë më i lartë, sipas një ankete të Radios Evropa e Lirë (RFE).

Në fshatin Rabovcë, ku jetojnë së bashku serbë dhe shqiptarë, janë të regjistruar 527 votues.

Megjithatë, Zoran Spasić vlerëson se në fakt ka më pak prej tyre.

“Ka njerëz që janë larguar. Ka pasur edhe shumë vdekje. Lista ndoshta nuk është përditësuar”, thotë ai.

Serbia po nxitet nga ODIHR-i, një mision vëzhgimi ndërkombëtar i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE), që të përditësojë regjistrin e votuesve.

Megjithatë, autoritetet në Serbi pretendojnë se regjistri i votuesve është “i saktë” dhe “më i azhurnuari deri më tani”.

Por çfarë po ndodh në bazën e votuesve nga Kosova, ndërkohë që Beogradi dhe Prishtina zyrtare nuk e njohin njëri-tjetrin dhe mbajnë të dhëna paralele?

Midis dy votimeve të jashtëzakonshme në zgjedhjet parlamentare, në më pak se tre vjet, numri i tyre u rrit me më shumë se njëzet mijë.

Ndërsa 94,161 votues nga Kosova kishin të drejtë vote në zgjedhjet parlamentare në Serbi në fund të vitit 2023, tani ka 115,856 në listën e votuesve.

Si është e mundur kjo?

Sipas Ognjen Rašu nga Komisioni i Rishikimit të Regjistrit të Votuesve, kjo nuk do të thotë se numri i personave me dokumente serbe që jetojnë në Kosovë është rritur.

Kjo tregon se ka pasur një ndryshim në mënyrën se si regjistrohen këta votues.

Deri më tani, thotë ai, ata ishin të regjistruar në qendrat e votimit në Serbi – në adresat ku kishin vendbanim të përkohshëm.

“Megjithatë, leja e qëndrimit është e kufizuar në dy vjet. Dhe në momentin që kaluan ato dy vjet, kushdo që nuk e zgjati lejen e qëndrimit, ata (ministria) vendosën t’i fshijnë sipas vendbanimit dhe t’i kthejnë në listë sipas vendbanimit, që ishte në Kosovë”, shton ai.

Megjithatë, autoritetet nuk kanë shpjeguar pse është bërë kjo tani.

Ministritë e brendshme dhe të administratës shtetërore – përgjegjëse për të dhënat personale të qytetarëve dhe mbajtjen e të dhënave të votuesve – nuk u ishin përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë në lidhje me votuesit nga Kosova në kohën kur u botua artikulli.

Dhe Rašuo, i cili u zgjodh në Komisionin e Auditimit si përfaqësues i opozitës, thekson se lista e votuesve është “e çorganizuar”.

“Jo vetëm të dhënat nga Kosova, por e gjithë lista e votuesve është e tillë. Kjo është arsyeja pse ekziston rreziku i abuzimit, sepse manipulimet mund të fshihen në të gjitha këto parregullsi”, shton ai.

Ndërsa hyn në garën e saj më të pasigurt që nga marrja e detyrës në vitin 2012, Partia Progresive Serbe në pushtet po hedh poshtë akuzat se lista e votuesve po manipulohet për të ndikuar në rezultatet e votimit.

Megjithatë, vëzhguesit e opozitës dhe ata joqeveritarë u bënë thirrje autoriteteve t’u japin atyre akses në të gjitha të dhënat – me qëllim që të verifikojnë bazat e të dhënave të ndryshme shtetërore për të përcaktuar saktësinë e listës dhe për të parandaluar abuzimet e mundshme.

Rishikimi i listës ishte ndër rekomandimet kryesore të ODIHR-it, me qëllim përmirësimin e kushteve zgjedhore.

Qeveria pretendon se rekomandimet janë përkthyer në ligje.

Megjithatë, në një raport paraprak përpara votimit të 25 tetorit, ODIHR tregon se saktësia e regjistrit të votuesve mbetet shqetësuese – për shkak të një numri jashtëzakonisht të lartë të votuesve të regjistruar në disa bashki dhe në adresa të caktuara.

Si u rrit numri i personave të regjistruar në listën e votuesve?

Ndryshimet në listën e votuesve në javët para zgjedhjeve të 25 tetorit mund të gjurmohen në bazën e të dhënave të disponueshme publikisht të Ministrisë së Administratës Publike dhe Vetëqeverisjes Vendore, e cila është përgjegjëse për listën e votuesve.

Radio Evropa e Lirë ka përcaktuar se vetëm në tre javët e fundit, numri i votuesve në Kosovë është rritur me më shumë se një mijë – nga 114,492, të cilët ishin regjistruar më 22 shtator, në 115,856 votues më 12 tetor.

Lista e votuesve tani është e mbyllur.

Numri i votuesve në secilën qendër votimi, si dhe emrat e tyre, janë gjithashtu të disponueshëm publikisht.

Dhe kush të gjithë përfunduan në listë, pyet Zoran Savić nga organizata joqeveritare “Aktiv” nga Kosova.

Ai e përshkruan bazën e votuesve nga Kosova në zgjedhjet serbe si “kontradiktore”.

«Nuk po pretendoj se këta janë votues fantazmë, nuk kam prova për këtë. Por me përgjegjësi pohoj se publiku nuk ka të dhëna të mjaftueshme për të kuptuar se kush e përbën atë elektorat dhe çfarë prodhon luhatje kaq të mëdha», deklaron Savić.

Ndërsa Serbia nuk e njeh Kosovën dhe e konsideron atë pjesë të territorit të saj, nuk ka të dhëna të sakta mbi numrin e qytetarëve me dokumente serbe që jetojnë në qytetet dhe fshatrat e Kosovës.

Dokumentet, ndër të tjera, u lejojnë atyre të votojnë në zgjedhje.

Në to merr pjesë kryesisht komuniteti serb, i cili e njeh qeverinë në Beograd.

Dhe ndërsa numri i personave të regjistruar në listën e votuesve po rritet, hulumtimet nga organizatat joqeveritare tregojnë se ka gjithnjë e më pak serbë në Kosovë, paralajmëron Zoran Savić.

“Nga njëra anë, kemi një komunitet serb në të cilin hulumtimet regjistrojnë qartë një trend të fortë emigrimi, dhe nga ana tjetër, kemi një regjistër votuesish në të cilin numri i votuesve nga Kosova është në përmasa krejtësisht të ndryshme”, shton ai.

Emra të dyfishtë në listë dhe gabime drejtshkrimore

Rritja e numrit të votuesve në Kosovë nuk është e vetmja gjë që RFE/RL ka vënë re.

Duke përpunuar të dhënat nga baza e të dhënave, u përcaktua se disa qindra emra përsëriteshin.

Në të njëjtën qendër votimi, 349 emra u regjistruan më shumë se një herë – me të njëjtin emër, mbiemër dhe emra prindërish.

Nga këto, 329 emra u renditën dy herë, 11 tri herë, shtatë katër herë dhe dy emra madje pesë herë.

Të njëjtat emra përsëriten në qendra të ndryshme votimi në Kosovë.

Kështu, më shumë se 700 emra identikë u gjetën në dy qendra votimi, 32 emra identikë u gjetën në tre qendra votimi dhe nga një emër në deri në pesë vendndodhje.

Në më shumë se 3,800 emra në listë, emri i prindit mungon në të dhëna.

Në listë u gjetën gjithashtu qindra gabime drejtshkrimore në emra dhe mbiemra.

Dhe më shumë se 2,500 emra janë shkruar në një përzierje cirilike dhe latine.

Nëse të dhënat nga dokumentet personale të qytetarëve futen në bazën e të dhënave, emrat e tyre nuk duhet të ishin futur në atë mënyrë.

Autoritetet serbe nuk japin një shpjegim për këto gabime, ndërsa faqja e internetit e Ministrisë së Administratës Publike thotë se për çdo qendër votimi “shfaqen të dhëna të azhurnuara nga regjistri i votuesve”.

Meqenëse kishte gabime në të dhëna, ministritë përkatëse nuk iu përgjigjën Radios Evropa e Lirë.

Përfaqësuesit e Komisionit të Rishikimit të Listës së Zgjedhësve pyetën gjithashtu nëse mbeten gabime në të dhëna në ditën e zgjedhjeve.

Ognjen Rašuo i thotë Radios Evropa e Lirë se ata kërkuan t’u jepeshin ekstrakte nga lista e votuesve, pasi ato do të shtypen për zgjedhjet.

“Për të kontrolluar nëse ka persona që janë regjistruar dy herë dhe nëse të gjitha të dhënat janë të plota në mënyrë që votuesi të mund të identifikohet kur të vijë për të votuar”, shpjegon ai.

Ai thekson se ata nuk i kanë marrë ato deri më sot.

Kjo është arsyeja pse, vëren ai, kontrolli në qendrat e votimit është thelbësor.

“Nëse kontrolli në ditën e zgjedhjeve është i mirë, askush nuk mund të votojë dy herë ose pa dokumente personale, sepse kjo do të vihet re”, thekson Ognjen Rašuo.

Sipas rregullave, çdo votues duhet të paraqesë një dokument identifikimi të vlefshëm kur vjen për të votuar. Gishti i secilit spërkatet me një sprej që është i dukshëm nën dritën UV, me qëllim që të parandalohet mundësia e votimit të shumëfishtë.

Ku votojnë votuesit nga Kosova?

Serbia regjistron votuesit nga Kosova në 23 qytete dhe komuna të Kosovës.

Ndarja territoriale, pra cili vendbanim i përket cilës komunë, është e ndryshme nga ajo e udhëhequr nga autoritetet e Kosovës pas shpalljes së pavarësisë.

Qytetarët me të drejtë vote në zgjedhjet serbe janë të ndarë në 60 qendra votimi.

Por ata nuk votojnë në Kosovë, por në katër komunat kufitare të Serbisë – Tutin, Rashkë, Kurshumli, Vranjë.

Kjo praktikë u vendos në vitin 2022, pasi autoritetet në Prishtinë refuzuan të hapnin qendra votimi në Kosovë, në vendet ku jeton komuniteti serb.

Ndërsa në zgjedhjet e mëparshme të vitit 2023, në Serbi ishin të hapura 51 qendra votimi për votuesit e Kosovës, tani do të ketë 60 – sepse numri i votuesve është rritur zyrtarisht.

Zoran Spasiq nga Rabovaci në këto zgjedhje duhet të votojë në Kurshumli.

Ai merret me bujqësi dhe, siç thotë vetë, është “humbje kohe” për të që të kalojë gjithë ditën duke udhëtuar për të votuar.

“Nëse do të kishte votim në Kosovë, unë do të votoja. E gjithë familja gjithmonë votonte”, thotë ai.

Adresa e tij në Rabovac, ku është i listuar në regjistrin serb të votuesve, është e listuar si “pa rrugë, zero”.

Kjo do të thotë që adresa e tij nuk është e regjistruar saktësisht as në listën e votuesve dhe as në dokumentet serbe.

Kështu u regjistruan banorët e tjerë të Rabovacit.

Megjithatë, Spasić thotë se të dhënat në dokumentet e Kosovës janë të ndryshme.

Pesë vjet më parë, rrugës ku ai jeton në Rabovac iu dha një emër dhe një numër shtëpie, dhe posta dhe faturat e tij mbërrijnë në atë adresë.

Dhe ky është një shembull tjetër se si të dhënat e Beogradit dhe të Prishtinës nuk përputhen.

Serbia ka të dhënat e veta, të krijuara para luftës së vitit 1999 dhe shpalljes pasuese të pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, dhe Kosova ka të vetat.

Përveç emrave të rrugëve, emrat e vendbanimeve individuale nuk janë të njëjtë.

Dhe në listën e votuesve serb, ka disa mijëra emra shqiptarësh.

Ata u vunë re edhe në listën e votuesve në Lipjan.

Megjithatë, Zoran Spasić thotë se nuk njeh asnjë shqiptar që ka votuar në zgjedhjet serbe në periudhën e pasluftës.

“Konkretisht, ndërsa zgjedhjet po organizoheshin këtu në fshat, asnjë nga shqiptarët nuk votoi në ato zgjedhje. Dyshoj shumë se dikush do të shkojë në Serbi për të votuar tani. Nuk e di nëse kanë dokumente serbe, por sigurisht që nuk besoj se votojnë”, thotë ai.

Sa votues ka në Klinë?

Në komunën e vogël të Klinës, pranë Pejës, jetojnë 120 anëtarë të pakicës serbe.

Silvija Rašković punon në zyrën lokale të komunitetit, e cila vepron brenda sistemit të Kosovës.

«Kemi fshatra të zbrazëta, shtëpi të zbrazëta», thotë ajo.

Edhe pse dokumentet komunale në Klinë rendisin rreth 1,600 familje të kthyera, Silvija Rašković thotë se shumica e tyre, pas rindërtimit të shtëpive të tyre në qytetet e tyre të lindjes, u kthyen për të jetuar në Serbi.

Ata, thekson ai, zakonisht vijnë në Kosovë kur duhet të “përfundojnë një mosmarrëveshje trashëgimie ose të shesin pronën e tyre”.

Megjithatë, në listën serbe të votuesve, Klina ka më shumë se 1,800 votues.

Megjithatë, Silvija Rašković thekson se ky numër nuk korrespondon me situatën në terren.

Ai dyshon se kjo është “një formë manipulimi”.

Ai gjithashtu nuk beson se të gjithë qytetarët e vdekur janë hequr nga lista e votuesve në Klinë.

“Kemi shumë njerëz të vdekur. Unë njoh njerëz që kanë lëshuar certifikata vdekjeje këtu (në Kosovë), por janë ende në listën e votuesve në Serbi. Mund t’ju them se të paktën 80 persona nuk ekzistojnë”, thotë ajo.

Ajo nuk donte të përmendte emra konkretë.

Dhe në një qytet tjetër në Kosovë, në Mitrovicë, RFE/RL gjeti të paktën një person të vdekur në listën e votuesve.

Emri i të ndjerit u gjet në qendrën e votimit “Kosovska Mitrovica 4”.

Familjarët e gjetën atë në listën e votuesve, por nuk donin që emri i tij të bëhej publik.

Pas shqyrtimit të listës më 12 tetor, emri i të ndjerit ishte ende në bazën e të dhënave të votuesve.

Sa votues ka në Pejë?

Qyteti i Pejës ka pothuajse 4,000 votues në listën serbe të votuesve.

Zoran Savić nga organizata joqeveritare “Aktiv” nga Kosova pohon se në të vërtetë ka pakrahasueshëm më pak prej tyre.

Ai kujton të dhënat nga misioni ndërkombëtar i OSBE-së, sipas të cilave në Pejë kishte 332 anëtarë të komunitetit serb.

“Nuk po pretendoj se pjesa tjetër janë votues fantazmë. Midis tyre mund të jenë shqiptarë me të drejtë vote serbe, persona të zhvendosur, njerëz që jetojnë në Serbi ose jashtë vendit. Por pikërisht kjo është çështja. Nëse shteti thotë se ka pothuajse 4,000 votues në Pejë, publiku duhet të dijë se kush e përbën atë numër.”

“Sa prej tyre jetojnë realisht në Pejë, sa janë të zhvendosur, sa jetojnë në Serbi ose jashtë vendit dhe sa janë ende të regjistruar në adresat e tyre të vjetra?” pyet Savić.

Një anketë e Aktivës në vitin 2024 tregoi se 66 përqind e serbëve të anketuar njihnin dikë që ishte larguar nga Kosova në periudhën e mëparshme njëvjeçare.

Në veri, kjo përqindje ishte pothuajse 71 përqind.

“As një vit më vonë, ky problem është zhdukur. Në Analizën e Trendeve për vitin 2025, rreth 45 përqind e të anketuarve e rendisin migrimin dhe largimin e të rinjve midis problemeve kryesore të komunitetit serb në Kosovë”, thekson Savić.

Ciklet e kaluara zgjedhore kanë treguar pjesëmarrje të ulët të votuesve në Kosovë.

Në zgjedhjet e mëparshme parlamentare, të mbajtura në dhjetor 2023, pjesëmarrja ishte rreth 25 përqind.

Dhe mbështetja që votuesit e Kosovës u dhanë partive në pushtet, të udhëhequra nga Partia Progresive Serbe dhe Partia Socialiste e Serbisë, ishte pothuajse absolute.

Nga 23,878 votues që votuan, më shumë se 19,000, ose rreth 80 përqind, mbështetën koalicionin qeverisës.

Si ka shkuar votimi deri tani?

Zgjedhjet e fundit parlamentare të organizuara nga Serbia në komunitetet serbe në Kosovë ishin më 21 qershor 2020.

Ato u mbajtën sipas praktikës së mëparshme, sipas së cilës votat mblidheshin nga misioni i OSBE-së në Kosovë.

Fletët e votimit u numëruan më pas në Serbi, në dy komuna kufitare, Rashkë dhe Vranjë.

Dhe praktika e hapjes së qendrave të votimit në zonat serbe u shfuqizua nga kryeministri Albin Kurti në vitin 2022. Në atë kohë, në parlamentin e Kosovës u miratua një rezolutë kundër mbajtjes së votimit të organizuar nga Serbia.

Komuniteti ndërkombëtar i ka bërë thirrje vazhdimisht Qeverisë së Kosovës që të gjejë mënyra për t’u mundësuar qytetarëve të votojnë në zgjedhjet serbe.

Megjithatë, Prishtina po kërkon një kërkesë të drejtpërdrejtë nga Beogradi zyrtar për mbajtjen e tyre në territorin e Kosovës, në vend që OSBE-ja të veprojë si ndërmjetës.

Serbia e hodhi poshtë këtë, duke pretenduar se do ta njihte pavarësinë e Kosovës.