Aleksandar Vuçiq – shahisti që e matoi vetveten

Konferenca e Sigurisë në Mynih rrëzoi ëndrrat e të gjithë atyre që imagjinonin dhe bindnin veten se aleancës mes Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Evropës i kishte ardhur fundi.

Në fjalimin e mbajtur në kryeqytetin e Bavarisë, sekretari amerikan i shtetit, Marco Rubio, theksoi qartë se lidhjet transatlantike janë të pathyeshme dhe përbëjnë një forcë kyçe në mbrojtjen e qytetërimit bashkëkohor dhe të vlerave demokratike mbi të cilat ai mbështetet.

 Shkruan: Dragan Shormaz

Shumëkush mund ta shohë këtë si një qasje të re të Amerikës, përkatësisht të presidentit Donald Trump. Megjithatë, duhet theksuar se procesi që po ndodh sot është thjesht një përshpejtim i një strategjie të nisur më herët, tashmë i intensifikuar nga administrata e re amerikane. Gjatë 20 viteve të fundit kam marrë pjesë personalisht në shumë asamble, samite, seminare e takime ku brenda NATO-s është diskutuar mënyra se si vendet evropiane do të merrnin gradualisht përgjegjësinë për kufijtë lindorë të aleancës, ndërsa SHBA-ja do të përqendrohej më shumë në rajonin e Paqësorit, veçanërisht ndaj sfidës së Kinës.

Hapat konkretë nuk u ndërmorën deri në fitoren e mandatit të dytë të presidentit Trump. Evropa ndërkohë ishte e fokusuar në ekonomi, tregti dhe çështje sociale, duke lënë në plan të dytë mbrojtjen dhe sigurinë. Më pas ndodhi agresioni i Vladimir Putin ndaj Ukrainës, i cili brenda pak ditësh tronditi rendin evropian dhe shkaktoi kaos në tregun energjetik të kontinentit. Çfarëdo mendimi që mund të kemi për presidentin Trump, kërkesa e tij për rritjen e investimeve në mbrojtje në nivelin 5% të PBB-së së vendeve anëtare të NATO-s, si dhe për një angazhim më të madh të Bashkimit Evropian në financimin e mbrojtjes së Ukrainës, rezultoi e drejtë. Evropa u vetëdijesua, kuptoi gabimet e së kaluarës dhe nisi të ndryshojë. Kjo pritet të forcojë botën euroatlantike dhe të rikthejë sigurinë e një prej qytetërimeve më të mëdha në histori.

Në përpjekje për të forcuar krahun lindor të NATO-s dhe për të liruar kapacitetet amerikane për përballimin e ambicieve në rritje të Kinës, nën udhëheqjen e kancelarit Friedrich Merz, Gjermania ka nisur transformimin më të thellë në fushën e sigurisë dhe industrisë që nga Lufta e Dytë Botërore. Buxheti rekord i mbrojtjes prej 108.2 miliardë eurosh dhe paketa trilionëshe për infrastrukturën dhe mbrojtjen janë pjesë e një kthese më të gjerë evropiane, që parashikon investime totale prej 6.5 trilionë eurosh gjatë dekadës së ardhshme. Synimi është që Bundeswehr të bëhet ushtria më e fuqishme konvencionale në Evropë, ndërsa me Francën po zhvillohen bisedime intensive për një strategji të përbashkët të parandalimit bërthamor.

Është dëshmuar se më shumë pavarësi dhe autonomi strategjike e Evropës krijon një ekuilibër më të drejtë përgjegjësish me SHBA-në dhe në thelb e forcon aleancën e demokracive perëndimore, e jo atë që shpresonin diktatorët e ndryshëm dhe mbështetësit e autoritarizmit nëpër botë.

Jo rastësisht, në këtë grup është gjetur edhe Aleksandar Vučić, presidenti i Serbisë në vitin e fundit të mandatit të tij të fundit. Ndryshe nga ajo që pa i gjithë bota në Mynih, mediat nën dirigjimin editorial të Vuçiçit prej ditësh përpiqen të bindin ndjekësit e tyre se SHBA-ja dhe Evropa janë ndarë përfundimisht dhe se kjo përbën një “shans historik” për ripozicionimin e shtetit dhe të vetë liderit, i cili nuk e fsheh se ëndrra e tij politike është të jetë një faktor shqetësues për fuqitë perëndimore.

Duke u vetëbindur në narrativa të paqena për përçarjen dhe rënien e Perëndimit, për tanke ruse në Danub dhe gjeneralë kinezë që pijnë ujë në Moravë, Vuçiçi ka këputur edhe lidhjet e fundit që i kishin mbetur me udhëheqësit e Bashkimit Evropian. Raportimet e mediave evropiane se European Commission është shumë pranë vendimit për ngrirjen zyrtare të 1.6 miliardë eurove të dedikuara për Serbinë në kuadër të Planit të Rritjes për Ballkanin Perëndimor, për shkak të miratimit arbitrar të ligjeve me prirje antievropiane, janë tregues i qartë se Brukseli dhe shtetet kyçe të BE-së nuk e shohin më Vuçiçin si partner konstruktiv.

Përkundrazi, ai po perceptohet gjithnjë e më shumë si pjesë e problemeve rajonale dhe si faktor destabilizues, i lidhur me krimin e organizuar dhe korrupsionin endemik që mbizotëron në Serbi.

Përpjekjet e vazhdueshme të Vuçiçit për të destabilizuar Kosovo, Bosnia and Herzegovina, Montenegro dhe North Macedonia kanë prodhuar efekt të kundërt: forcimin e bashkëpunimit ushtarak mes vendeve të rajonit. Kjo po e shtyn Serbinë drejt një izolimi edhe më të thellë dhe një pozicioni që gjithnjë e më shumë i ngjan atij të Belarus, me dallimin se Serbia është e rrethuar nga vende anëtare të BE-së dhe NATO-s.

Për ta përkeqësuar edhe më tej situatën për Vuçiçin, kontrolli i tij ka filluar të dobësohet edhe mbi liderët kyç serbë në vendet e rajonit, të cilët më parë i shërbenin si monedhë shkëmbimi në negociatat me shtetet perëndimore. Kështu, atij i është pamundësuar që, duke ndjekur taktikën e Slobodan Milošević, të krijojë kriza të reja rajonale për t’i përdorur më pas si kartë pazari në tryezat diplomatike.

Përpjekjet e fundit për të nxitur incidente të armatosura në veri të Kosovo, që datojnë që nga viti 2023, sot qëndrojnë mbi kokën e Vuçiçit si një kërcënim i vazhdueshëm, me rrezikun që të përballet me një fat të ngjashëm me atë të mikut të tij ideologjik nga Venezuela, Nicolás Maduro. NATO po e kujton gjithnjë e më shpesh Serbinë për detyrimin e një epilogu gjyqësor ndaj atyre që morën pjesë në sulmin ndaj KFOR-it dhe në aktin terrorist në Banjskë.

Me përshkallëzimin e tensioneve mes fuqive të mëdha në arenën ndërkombëtare, Vuçiçit i është rrëzuar përfundimisht strategjia e deritanishme e “lojës me shumë karta” në pozicionimin gjeopolitik të Serbisë.

Është e qartë se as ai dhe as rrethi i tij nuk e kanë kuptuar domethënien e ngritjes së një “perdeje të re të hekurt” në Evropë, ashtu siç nuk e kuptuan as rënien e Berlin Wall në fund të shekullit të kaluar. Pretendimet që shpërndahen përmes mediave të tij – se Rusia po lidh marrëveshje trilionëshe me SHBA-në, ndonëse ka një PBB disa herë më të vogël, apo se në Alaskë Vladimir Putin dhe Donald Trump kanë ndarë zonat e ndikimit në botë – pritet të shpërbëhen shpejt. Edhe më absurde janë pretendimet se edhe Kina është pjesë e këtij “marrëveshjeje globale”. Pikërisht për këtë arsye, fjalimi i sekretarit Rubio në Mynih përbën një goditje të fortë politike për Vuçiçin. Mund të ketë dallime mes Amerikës dhe Evropës, por ato do të zgjidhen përmes dialogut dhe jo përmes përplasjeve.

I udhëhequr nga botëkuptime radikale, antidemokratike dhe antiperëndimore, Vuçiçi ka zgjedhur sërish anën e gabuar të historisë, duke e futur veten dhe Serbinë në një rrugë pa dalje, nga e cila nuk duket i aftë ta nxjerrë vendin. Duke refuzuar vendosjen e sanksioneve ndaj Rusisë, duke mos çuar përpara procesin e normalizimit me Kosovën dhe duke mos e orientuar qartësisht Serbinë drejt anëtarësimit në BE dhe NATO, ai ka zgjedhur rrugën e izolimit – pa aleatë dhe pa perspektivë zhvillimi, ndryshe nga vendet e tjera të rajonit.

Edhe pse shpesh e ndërton pozicionin e tij politik në kundërshtim me regjimin e ashtuquajtur të “hajdutëve të verdhë” – ku Aleksandar Vučić dhe mbështetësit e tij i fusin gabimisht të gjitha qeveritë e periudhës 2000–2012 – ai ka vazhduar me kujdes të trashëgojë dy gabime kyçe të asaj kohe. I pari është vendimi për neutralitetin ushtarak, të cilin, megjithëse strategjikisht i dëmshëm për Serbinë, e ka pranuar si të ishte i gdhendur në gur. I dyti lidhet me dorëzimin e kompanisë Naftna Industrija Srbije (NIS) ndaj Rusisë – një vendim që ai kishte mundësi ta korrigjonte në favor të Serbisë, por që, për shkak të frikës dhe servilizmit ndaj strukturave të Kremlinit, nuk e bëri.

Siç ndodh zakonisht me shërbëtorët që zotërinjtë i trajtojnë si mall të konsumueshëm, “vëllezërit” e rremë rusë ia kthyen borxhin vasalit të tyre ballkanik duke ofruar NIS-in një pale të tretë me çmim më të ulët se ai që vetë “pronari i vetëshpallur i Serbisë” kishte ofruar.

Duke u mbështetur në vlerësime të gabuara dhe diletante për proceset globale, Vuçiçi është gjendur në një situatë të ngjashme me atë të Slobodan Milošević gjatë viteve ’90. I izoluar ndërkombëtarisht dhe gjithnjë e më pak relevant, si dhe përballë rënies së mbështetjes brenda vetë Serbisë, ai po mbështetet gjithnjë e më shumë në dhunë të hapur, duke humbur edhe atë pak legjitimitet që mund të ketë pasur më parë. Sulmi ndaj një grupi të vogël studentësh më 16 shkurt në Novi Sad dëshmon frikën, ligësinë dhe dobësinë e tij politike. Është turp për policinë që nuk reagoi për të mbrojtur qytetarët e saj – fqinjët e vet – nga akte të tilla. Një turp i tillë mbetet njollë për gjithë jetën.

Fundi i një forme të tillë qeverisjeje është gjithmonë i njëjtë. Duke bërë gabimin klasik të diktatorëve që besojnë se janë më të zgjuar se paraardhësit e tyre dhe se do t’i shmangen fatit të tyre, Vuçiçi duket se e ka dënuar veten me të njëjtin përfundim. Nëse fundi i tij do të shënohet nga ardhja e helikopterëve të panjohur apo nga një skenar më pak spektakolar, është pak e rëndësishme përballë pashmangshmërisë së një epilogu të tillë. Viti i përballjes përfundimtare sapo ka nisur.

The Geopost