Sulmi terrorist në Banjskë që ndryshoi përballjen e Kosovës me Serbinë

Më 24 shtator 2023, në Banjskë të Zveçanit, rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku, u vra në krye të detyrës gjatë një sulmi të armatosur që tronditi Kosovën dhe rajonin.

Tre vjet më pas, Banjska mbetet një nga ngjarjet më të rënda të sigurisë në Kosovën e pasluftës dhe një pikë kthese në përballjen mes institucioneve të Kosovës dhe strukturave të lidhura me Beogradin.

Bunjaku ra duke mbrojtur rendin dhe ligjin, sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës së Kosovës. Për Kosovën, ai është shndërruar në simbol të përballjes së institucioneve shtetërore me një operacion të armatosur që kishte potencialin të prodhonte një përshkallëzim shumë më të madh në veri.

Sulmi u krye nga një grup i armatosur serb, i udhëhequr nga Milan Radoiçiq. Vetë Radoiçiq më pas e pranoi publikisht se kishte organizuar dhe udhëhequr grupin në Banjskë.

Përmasat e përgatitjes së operacionit treguan se nuk bëhej fjalë për një incident të izoluar por sulm terrorist. Grupi ishte i armatosur rëndë dhe kishte siguruar pajisje e mjete që dëshmonin për një planifikim paraprak.

Objektivi i sulmit dhe mënyra e zhvillimit të tij krijuan rrezikun e një konflikti të armatosur me pasoja të paparashikueshme. Për institucionet e Kosovës, qëllimi ishte destabilizimi i veriut dhe krijimi i rrethanave që mund të çonin në një përshkallëzim të mëtejshëm.

Por skenari nuk u realizua.

Pas vrasjes së Afrim Bunjakut, Policia e Kosovës u përball me grupin e armatosur në territorin e Manastirit të Banjskës dhe në zonën përreth tij. Tre pjesëtarë të grupit u vranë gjatë përleshjeve, ndërsa disa të tjerë u arrestuan.

Rasti i Banjskës nxori në pah edhe një dimension tjetër të sigurisë në veri të Kosovës, praninë e strukturave të armatosura dhe lidhjet e tyre me aktorë politikë e të sigurisë në Serbi.

Milan Radoiçiq, një prej figurave më të fuqishme politike dhe ekonomike të serbëve të Kosovës dhe person i sanksionuar nga Shtetet e Bashkuara, u identifikua nga autoritetet kosovare si organizatori kryesor i sulmit. Pas kthimit në Serbi, ai u mor në pyetje nga autoritetet atje, por nuk u dërgua në paraburgim për një proces të plotë gjyqësor lidhur me sulmin në Kosovë.

Kjo e ka mbajtur Banjskën edhe në qendër të kërkesave të Prishtinës për përgjegjësi penale dhe ekstradimin e personave që dyshohet se kanë marrë pjesë në organizimin dhe realizimin e sulmit.

Tre vjet më pas, çështja nuk është vetëm kujtim i një dite të përgjakshme në veri të Kosovës. Banjska mbetet një test për mënyrën se si trajtohen aktet e dhunshme që kanë dimension ndërkufitar dhe për përgjegjësinë e shteteve ndaj personave që akuzohen për organizimin e tyre.

Për Kosovën, Afrim Bunjaku mbetet figura qendrore e asaj dite. Në vendin ku ndodhi sulmi, rruga mban emrin e tij.

Vdekja e tij është shndërruar në simbol të detyrës së Policisë së Kosovës dhe të përballjes së institucioneve me atë që Prishtina e konsideron agresion të organizuar nga jashtë.

Banjska, ndërkaq, mbetet një plagë e hapur në raportet Kosovë–Serbi. Ajo rikthen vazhdimisht pyetjen se sa larg mund të shkojë përplasja në veri dhe, mbi të gjitha, nëse përgjegjësit e organizimit të sulmit do të përballen ndonjëherë me drejtësinë.

BE, SHBA dhe NATO vazhdojnë kërkesën ndaj Beogradit për drejtësi për Banjskën

Përgjegjësia për sulmin e Banjskës nuk ka mbetur vetëm çështje e institucioneve të Kosovës. Që nga shtatori i vitit 2023, Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara dhe NATO kanë kërkuar që autoritetet e Serbisë të marrin masa ndaj personave përgjegjës dhe t’i sjellin ata para drejtësisë.

Në vitet që pasuan sulmin, kjo kërkesë është përsëritur në forma të ndryshme nga partnerët ndërkombëtarë të Kosovës. Bashkimi Evropian ka shprehur vazhdimisht shqetësimin për mungesën e ndjekjes penale në Serbi, ndërsa në vitin 2026 ka theksuar sërish se Serbia nuk ka ndërmarrë masat e nevojshme për të sjellë përgjegjësit e Banjskës para drejtësisë.

Edhe Shtetet e Bashkuara e kanë trajtuar rastin si një çështje serioze të sigurisë dhe përgjegjësisë. Në raportin e Departamentit amerikan të Shtetit për vitin 2023 dokumentohet se Milan Radoiçiq, përmes avokatit të tij, mori përgjegjësinë për organizimin, udhëheqjen dhe pjesëmarrjen në sulm.

Autoritetet serbe e arrestuan atë më 3 tetor 2023, por e liruan një ditë më vonë, ndërsa procedura vazhdoi.

Kërkesa ndërkombëtare ka vazhduar edhe më vonë.

Në gusht 2026, i dërguari i posaçëm i BE-së për dialogun Kosovë–Serbi, Peter Sørensen, përsëriti thirrjen ndaj Beogradit që të arrestojë dhe të nxjerrë para drejtësisë përgjegjësit për sulmin në Banjskë.

Ndërkohë, Radoiçiq vazhdon të jetë në Serbi dhe ende nuk është përballur me një proces gjyqësor për organizimin e sulmit.

The GeoPost