Profesorë të lidhur me fondin rus të sanksionuar mbajtën leksione rreth ‘botës serbe’ në Podgoricë

Po ta ristrukturoj në lajm të plotë gazetaresk, me hyrje më të fortë, rrjedhë kronologjike dhe theks te lidhja me Fondin Gorchakov, sanksionet e BE-së dhe reagimet e institucioneve malazeze.

Një leksion i mbajtur nga profesorë rusë në Institutin e Historisë të Universitetit të Malit të Zi ka nxitur reagime dhe pikëpyetje për bashkëpunimin e mundshëm me Fondin e Diplomacisë Publike Alexander Gorchakov, organizatë ndaj së cilës Bashkimi Evropian ka vendosur sanksione që nga viti 2022.

Ngjarja u mbajt më 21 shtator në bibliotekën e Institutit të Historisë në Podgoricë, ku ligjëruan profesorët rusë Mark Entin dhe Ekaterina Entina. Sipas Universitetit të Malit të Zi, në aktivitet mori pjesë edhe ambasadori rus në Podgoricë, Aleksandar Lukashik.

Ekaterina Entina është këshilltare e Fondit Gorchakov dhe drejton programin “Dialogu Ballkanik” të këtij fondi. Sipas vendimit të BE-së, Fondi Gorchakov është sanksionuar për mbështetjen aktive dhe përfitimin nga Qeveria e Federatës Ruse, e cila është përgjegjëse për aneksimin e Krimesë dhe destabilizimin e Ukrainës.

Prania e Entinës në aktivitet dhe propozimi për bashkëpunim mes Fondit Gorchakov dhe Institutit të Historisë ka ngritur shqetësime te organizatat e shoqërisë civile në Mal të Zi.

Ivan Kašćelan nga Qendra për Edukim Qytetar tha për Radion Evropa e Lirë se ajo që ishte veçanërisht shqetësuese ishin biografitë e dy lektorëve dhe lidhjet e tyre me institucionet ruse.

Sipas Kašćelanit, gjatë leksionit me temë “Hulumtimet moderne ruse mbi Ballkanin dhe drejtimet e mundshme të bashkëpunimit në kushtet e sotme”, Entina foli edhe për konceptin e “Botës Serbe” dhe propozoi bashkëpunim mes Fondit Gorchakov dhe Institutit të Historisë.

Kašćelan tha se drejtori i Institutit, Radenko Šćekić, e pranoi në mënyrë joformale këtë propozim si pjesë të përgjigjes së tij.

Ai e kritikoi përdorimin e konceptit “Bota Serbe”, duke thënë se gjatë leksionit ishte krijuar përshtypja e një barazimi mes këtij koncepti dhe Ballkanit.

“Bota Serbe”, term i përdorur nga politikanë dhe parti pro-serbe në rajon, lidhet me një ide që synon të përfshijë popullsinë serbe në vendet e ish-Jugosllavisë, ndërsa kritikët e saj e lidhin me aspirata territoriale të politikës serbe të viteve 1990.

Instituti: Nuk kam qenë i informuar për sanksionet

Drejtori i Institutit të Historisë, Radenko Šćekić, tha për Radion Evropa e Lirë se nuk kishte qenë i informuar për sanksionet e BE-së ndaj Fondit Gorchakov.

“Absolutisht nuk kam qenë i informuar për ndonjë sanksion të mundshëm për Fondin e lartpërmendur”, deklaroi Šćekić.

Ai tha gjithashtu se Ekaterina Entina nuk është personalisht nën sanksione dhe se ajo kishte mundur të hynte në Mal të Zi.

Šćekić pranoi se bashkëpunimi ndërmjet Fondit Gorchakov dhe Institutit të Historisë kishte ekzistuar edhe më herët, duke përmendur vitin 2011, kur Fondi nuk ishte ende nën sanksione të BE-së.

Sipas tij, bashkëpunimi i ardhshëm me institucione ruse, nëse është në interes të shkencëtarëve malazezë, është i dëshirueshëm për sa kohë që është në përputhje me legjislacionin aktual të Malit të Zi.

Megjithatë, lidhur me diskutimin për “Botën Serbe”, Šćekić tha se gjatë leksionit kishte reaguar ndaj deklaratave politike të bëra nga të pranishmit.

Ai theksoi se deklaratat politike “nuk kanë vend në një institut historik” dhe se aktivitetet e institutit duhet të lidhen ekskluzivisht me shkencën dhe historiografinë.

Rektorati i Universitetit të Malit të Zi tha për Radion Evropa e Lirë se universiteti nuk kishte marrë pjesë në financimin apo organizimin e aktivitetit.

Sipas Rektoratit, njësitë organizative të Universitetit kanë autonomi për të zgjedhur partnerët dhe lektorët e ftuar dhe nuk ekziston praktikë që për aktivitete të tilla të kërkohet paraprakisht pëlqimi i rektorit.

Megjithatë, Rektorati theksoi se kjo liri shoqërohet me përgjegjësi.

“Udhëheqja e secilës njësi është e detyruar të vlerësojë me kujdes besueshmërinë e partnerëve të saj, si në aspektin akademik ashtu edhe në kuptimin më të gjerë shoqëror”, thuhet në përgjigjen e Universitetit.

Rektorati shtoi se nuk kishte marrë ndonjë ftesë për bashkëpunim me Fondin Gorchakov, por se çdo iniciativë e tillë do të shqyrtohej në përputhje me procedurat e Universitetit, duke marrë parasysh interesat shtetërore dhe parimet e lirisë akademike.

Çfarë është Fondi Gorchakov?

Fondi i Diplomacisë Publike Alexander Gorchakov u themelua në vitin 2010 me iniciativë të presidentit të atëhershëm rus Dmitry Medvedev.

Edhe pse zyrtarisht është i regjistruar si organizatë joqeveritare, Fondi financohet nga Ministria e Jashtme ruse dhe mbështet organizata, grupe ekspertësh dhe iniciativa të ndryshme.

Bashkimi Evropian e vendosi Fondin në listën e sanksioneve në vitin 2022, duke e konsideruar përgjegjës për mbështetje aktive dhe përfitim nga Qeveria ruse.

Në bordin e Fondit është edhe ministri i Jashtëm rus, Sergei Lavrov, i cili është subjekt i sanksioneve nga BE-ja dhe Shtetet e Bashkuara.

Ekaterina Entina drejton programin “Dialogu Ballkanik” të Fondit Gorchakov, një forum që bashkon ekspertë dhe studentë nga Rusia dhe vendet e Ballkanit Perëndimor.

Që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës në shkurt të vitit 2022, ky forum është mbajtur tri herë në Serbi dhe dy herë në Republika Srpska.

Nga ana tjetër, Radio Evropa e Lirë nuk ka gjetur lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet Mark Entinit dhe Fondit Gorchakov.

Mali i Zi mes sanksioneve ndaj Rusisë dhe integrimit në BE

Mali i Zi vendosi sanksione ndaj Rusisë në prill të vitit 2022, pas fillimit të pushtimit të Ukrainës. Masat përfshinë ngrirjen e aseteve të disa qytetarëve rusë, ndalimin e funksionimit të mediave shtetërore ruse dhe mbylljen e hapësirës ajrore për avionët rusë.

Megjithatë, sanksionet nuk kanë ndaluar të gjitha format e bashkëpunimit akademik me institucionet ruse dhe kontakte të tilla kanë vazhduar edhe pas vitit 2022.

Në fund të korrikut 2026, Qeveria e Malit të Zi njoftoi se kishte harmonizuar plotësisht politikën e vizave me atë të Bashkimit Evropian. Nga 1 nëntori, qytetarëve rusë do t’u kërkohet vizë për hyrje në Mal të Zi.

Ambasada ruse në Podgoricë e cilësoi këtë masë si “veprim armiqësor”, ndërsa autoritetet malazeze thirrën ambasadorin rus për bisedime.

Mali i Zi konsiderohet një nga vendet më të avancuara në procesin e negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ndërsa qeveria malazeze ka deklaruar se synon përfundimin e të gjithë kapitujve negociues deri në fund të vitit 2026.

Në këtë kontekst, bashkëpunimi akademik me institucione ruse, veçanërisht me organizata të përfshira në listat e sanksioneve të BE-së, ka hapur debat të ri në Podgoricë për kufirin mes lirisë akademike, bashkëpunimit ndërkombëtar dhe respektimit të politikës së jashtme të Malit të Zi.

Nëse dëshiron, mund ta bëj edhe më të fortë në stilin e Telegrafit, me fokus te Fondi Gorchakov, “Bota Serbe” dhe ndikimi rus në Mal të Zi, pa ndryshuar faktet.