Komisioni Evropian: Mali i Zi po bën përparim, Serbia ende përballet me sfida serioze

Shumë shtete anëtare të Bashkimit Evropian (BE) kanë bërë përparim në reformën gjyqësore, thotë Komisioni Evropian në raportin e tij vjetor mbi sundimin e ligjit për vitin 2026. Por ai paralajmëron gjithashtu se reformat po përparojnë më ngadalë në disa vende, ndërsa në disa raste ka ende arsye serioze për shqetësim.

Raporti vlerëson situatën në fushat e gjyqësorit, luftën kundër korrupsionit, lirinë e medias dhe funksionimin e institucioneve demokratike.

Ky është raporti i shtatë vjetor i sundimit të ligjit për shtetet anëtare të BE-së dhe i treti që përfshin katër vende kandidate – Serbinë, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë.

Komisioni Evropian filloi të shpallë këtë mekanizëm në vitin 2020, ndërsa vendet në zgjerim u përfshinë për herë të parë në vitin 2024.

Për vendet e mbuluara nga politika e zgjerimit, Komisioni deklaron se përpjekjet për të reformuar gjyqësorin kanë vazhduar, por në të njëjtën kohë mbeten shqetësime në lidhje me ndikimin e tepruar që dëmton pavarësinë e gjyqësorit.

Progresi në sundimin e ligjit është një nga kriteret kryesore që përcakton ritmin e negociatave të anëtarësimit me Bashkimin Evropian. Ndërsa Mali i Zi është në fazën përfundimtare të negociatave të anëtarësimit, Serbia nuk ka hapur asnjë kapitull të ri negociatash për gati pesë vjet, pjesërisht për shkak të përparimit të pamjaftueshëm në fushën e sundimit të ligjit.

Serbia: Presioni mbi gjyqësorin, korrupsioni dhe mediat mbeten sfidat më të mëdha

Raporti i Komisionit Evropian vë në dukje probleme të vazhdueshme, dhe në disa fusha edhe në përkeqësim, në lidhje me pavarësinë e gjyqësorit, autonominë e shërbimit të prokurorisë, luftën kundër korrupsionit, lirinë e medias dhe qeverisjen demokratike.

Komisioni e identifikon gjyqësorin si një nga fushat që përballet me sfidat më të mëdha.

Sipas dokumentit, miratimi i ndryshimeve në ligjet gjyqësore në janar 2026 hoqi disa nga mekanizmat mbrojtës që synonin të ruanin autonominë e prokurorisë dhe pavarësinë e gjyqësorit, gjë që, thuhet, e bëri më të vështirë zbatimin e reformave kushtetuese të vitit 2023. Në të njëjtën kohë, dokumenti kujton se Komisioni i Venedikut më pas vlerësoi se Serbia i ishte përgjigjur rekomandimeve të saj në lidhje me këto ndryshime në një masë të konsiderueshme.

Pavarësisht kësaj, Komisioni vlerëson se presioni politik mbi gjyqësorin dhe prokurorinë është rritur ndjeshëm, ndërsa reagimi i institucioneve kompetente dhe mbrojtja nga ndikimi i padrejtë kanë mbetur të kufizuara. Autonomia e prokurorisë mbetet shkak për shqetësim, thuhet në dokumentin e publikuar, duke vënë në dukje se mangësitë në legjislacion dhe praktikë vazhdojnë të dëmtojnë efikasitetin dhe konfidencialitetin e hetimeve penale.

Konkludohet se vendi vazhdon të përballet me sfida serioze në luftën kundër korrupsionit, veçanërisht në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë, ku ende nuk ka rezultate bindëse në hetime, padi dhe vendime përfundimtare.

Shqetësim i veçantë u shpreh në lidhje me pengesat që ndikojnë në punën e Prokurorisë për Krimin e Organizuar, si dhe përpjekjet për të ndikuar në mënyrë të papërshtatshme në punën e saj.

Komisioni Evropian kujton gjithashtu se Serbia ka 33 nga 100 pikë të mundshme në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të Transparency International, gjë që e vendos atë midis vendeve me renditjen më të ulët të përfshira në politikën e zgjerimit.

Shqetësim i veçantë shprehet në lidhje me situatën në sektorin e medias.

Komisioni paralajmëron gjithashtu për pavarësi të kufizuar editoriale dhe pluralizëm të pamjaftueshëm të shërbimeve të medias publike, si dhe përkeqësimin e sigurisë së gazetarëve për shkak të sulmeve, kërcënimeve dhe frikësimeve gjithnjë e më të shpeshta.

Dokumenti gjithashtu vë në dukje mangësitë në sistemin e kontrolleve dhe balancave demokratike. Vlerësohet se korniza ligjore për konsultimet publike është përkeqësuar, gjë që ka çuar në një zvogëlim të hapësirës për pjesëmarrjen e publikut në krijimin e politikave publike.

Raporti gjithashtu thekson se organizatat e shoqërisë civile janë të ekspozuara ndaj presionit dhe sulmeve në rritje, duke përfshirë fushatat publike të drejtuara kundër përfaqësuesve të tyre.

Pronësia e medias – një sfidë në Serbi dhe Mal të Zi

Komisioni Evropian, në Raportin e tij për Sundimin e Ligjit të vitit 2026, thekson sfida të ndryshme në sektorin e medias në Serbi dhe Mal të Zi.

Për Serbinë, Komisioni vlerëson se situata është përkeqësuar seriozisht për shkak të përqendrimit të mëtejshëm të tregut mediatik dhe ndikimit të fortë politik dhe ekonomik në media, përfshirë politikën editoriale.

Pretendohet se ndryshimet në Ligjin për Informacionin Publik dhe Median nga viti 2023 u lejuan kompanive shtetërore të zotëronin përsëri median, gjë që kontribuoi më tej në përqendrimin e tregut.

Komisioni gjithashtu thekson se rregulloret mbi transparencën e pronësisë së medias dhe shpërndarjen e drejtë të fondeve publike nuk po zbatohen në mënyrë të mjaftueshme, se ka shqetësime në lidhje me pavarësinë dhe pluralizmin e shërbimeve publike të medias, dhe se siguria e gazetarëve është përkeqësuar më tej për shkak të një numri në rritje të sulmeve dhe kërcënimeve fizike.

Për Malin e Zi, Komisioni vëren përparim në transparencën e pronësisë së mediave audiovizuale, por paralajmëron se mbeten mangësi në lidhje me mediat online. Në veçanti, ai thekson shqetësimet në rritje në lidhje me ndikimin e mediave në pronësi të kompanive të themeluara në Serbi. Komisioni vëren se rregullat liberale për hyrjen e kapitalit të huaj kanë çuar në tre nga katër stacione televizive private kombëtare që janë kryesisht në pronësi të huaj.

Mali i Zi: Progres me sfidat e vazhdueshme

Kapitulli mbi Malin e Zi ofron një vlerësim përgjithësisht të balancuar të progresit të vendit. Komisioni Evropian pranon përpjekjet e vazhdueshme për reforma, por paralajmëron se mbeten sfida në fushat e gjyqësorit, prokurorisë, lirisë së medias, luftës kundër korrupsionit dhe funksionimit të institucioneve demokratike.

Komisioni deklaron se, pavarësisht mekanizmave ekzistues për raportimin e ndikimit të padrejtë, kritikat dhe sulmet e drejtuara ndaj zyrës së prokurorit dhe vendimeve të saj vazhduan gjatë gjithë periudhës së raportimit.

Gjithashtu, kjo tregon mungesën e burimeve njerëzore në gjyqësor, gjë që ndikon negativisht në efikasitetin dhe funksionimin e sistemit gjyqësor.

Komisioni Evropian vlerëson se kuadri ekzistues institucional dhe legjislativ kërkon zbatim më të fortë.

Theksohet se hetimet, ndjekjet penale dhe vendimet përfundimtare efektive, veçanërisht në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë, janë tregues kyç të progresit të vërtetë.

Mali i Zi mori 46 nga 100 pikë të mundshme në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të Transparency International, duke treguar se korrupsioni ende konsiderohet një problem serioz.

Komisioni vlerëson se nevojiten përmirësime të mëtejshme në fushën e lirisë së medias.

Thuhet se Mali i Zi ka vazhduar reformën e legjislacionit për median, por zbatimi efektiv i rregulloreve dhe mbrojtja e pavarësisë editoriale mbeten ndër prioritetet kryesore.

Në dhjetor 2025, u miratuan ndryshimet në Ligjin për Qasje të Lirë në Informacion, por Komisioni vlerëson se ende ekzistojnë sfida në zbatimin e tij.

Çështja e pronësisë së medias theksohet veçanërisht. Komisioni Evropian deklaron se transparenca në pronësinë e mediave audiovizuale është përmirësuar, por se mbeten mangësi kur bëhet fjalë për mediat online. Në të njëjtën kohë, shprehen shqetësime në lidhje me ndikimin në rritje të mediave në pronësi të kompanive të themeluara në Serbi.

Komisioni paralajmëron se presioni i vazhdueshëm politik dhe sulmet publike ndaj shërbimit të prokurorisë mund të minojnë besimin e qytetarëve në institucionet e pavarura dhe ta bëjnë më të vështirë forcimin e mëtejshëm të sundimit të ligjit./REL